Wat is Hoogsensitiviteit (HSP) ?
Onderdeel van je temperament
Hooggevoeligheid, hoogsensitiviteit of HSP (Highly Sensitive Person) zijn synoniemen. Elaine Aron (2002) doet er al sinds 1992 onderzoek naar. Het is geen probleem of diagnose, maar wordt gezien als onderdeel van je temperament, iets wat in aanleg aanwezig is, bij circa 15 tot 20% van de mensen. Inmiddels wordt er zelfs al gesproken over 30% (Falkenstein, 2017). Er zijn evenveel hoogsensitieve mannen als vrouwen. Het is een eigenschap waarbij mensen informatie subtieler waarnemen en die informatie diepgaand verwerken. Alle informatie die via de zintuigen binnenkomt wordt diepgaand verwerkt op alle niveaus (lichaam, ziel en geest). Door alle informatie van buitenaf en binnenuit kunnen lasten zoals overprikkeling worden ervaren, terwijl het juist een hele mooie eigenschap is. De mate waarin iemand lasten ervaart heeft veel te maken met de mate waarin hij geleerd heeft/heeft kunnen leren ermee om te gaan. Niet alleen met zichzelf aan de binnenkant, maar ook met zijn omgeving.
De invloed van de omgeving is groter op een HSP-er, zowel negatief als positief. In een omgeving die past bij en ondersteunend is zal hij meer dan gemiddeld floreren. In een omgeving die onvoldoende aansluit bij zijn behoeften zal hij meer dan gemiddeld hiervan lasten ervaren.
Levensgebeurtenissen klein of groot maken komen daarom bij een HSP-er intenser binnen dan bij anderen en kunnen eerder leiden tot negatieve emoties.
Andere kenmerken van hoogsensitiviteit zijn:
- Sfeer in een ruimte aanvoelen, een ontwikkelde intuitie
- Begaan met het lot van anderen
- Eigen belang op tweede plek
- Moeite met veranderingen in dagplanning
- Rechtvaardigheid hoog in het vaandel
- Veel piekeren
- Ongewoon zelfkritisch
- Grotere behoefte aan spiritualiteit en filosoferen
- Aan de ene kant zijn hoogsensitieve personen heel sociaal: ze hebben een groot inlevingsvermogen, zorgen graag voor anderen en voelen hun behoeftes aan. Anderzijds vinden veel HSP’ers het lastig sociale contacten te onderhouden. Ze zijn geregeld teleurgesteld in vrienden en (oppervlakkige) gesprekken putten hen uit.
- Lichamelijk kunnen HSP’ers eerder ‘ontregeld’ raken. Omdat ze al een gevoelig lichaam hebben, ontwikkelen ze vaak eerder hevige symptomen als ze onder druk staan.
- Mary E. Oyler (2003) ontdekte dat in haar onderzoek 83% van de stotteraars hoogsensitief is. B. Guitar (1998) veronderstelt zelfs dat verhoogde gevoeligheid een biologische aanleg is bij kinderen die stotteren.
- Diepgaande verwerking is waarschijnlijk de reden dat sensitieve personen vaker dan anderen worden ontregeld door vergelijkbare gebeurtenissen tijdens hun jeugd. Dit kan zich uiten in een ongebruikelijk laag gevoel van eigenwaarde, extreme verlegenheid of angst voor sociale oordelen, een onveilige hechting in de volwassenheid en het leven als zinloos ervaren.
- Er wordt geschat dat circa 50% van de mensen die in therapie gaan hoogsensitief is.
- Onderaan deze pagina vind je de kenmerken van hoogsensitivitieve kinderen.
De wijze waarop hoogsensitiviteit ervaren wordt hangt ook af van de cultuur waarin iemand leeft (Aron, 2010) en de combinatie met zijn hele persoon en levenservaringen.
Meester-aanpasser of driftkikker?
Hoogsensitieve personen kunnen zich vaak meesterlijk aanpassen aan de eisen die de vaak niet-sensitieve wereld aan hen stelt door het oppikken van subtiele aanwijzingen over de gevoelens van anderen, over wat op een bepaald moment sociaal wenselijk is, en wat er van hen wordt verwacht. Bovendien hebben ze, door de emotionele reacties van anderen over te nemen wanneer die rustig of sociaal acceptabel zijn, een betrouwbare methode gevonden voor regulatie van hun eigen emoties. Sensitieve kinderen gedragen zich doorgaans zo netjes dat hun verzorgers geen moeite hoeven te doen om zich aan hén aan te passen. Deze kinderen passen zich juist aan de rest aan. Daarnaast zijn er ook kinderen bij wie de emmer overloopt en het vallen in door de omgeving en het kind minder makkelijke gedragingen (boosheid, agressie etc) juist ook het gevolg kan zijn.
HSP of hoogsentimenteel?
Antoine van Staveren, psychotherapeut en docent van de HSPleergang in het EszenzZ centrum in Amsterdam, maakt het onderscheid tussen hoogsensitiviteit en hoogsentimentaliteit. Bij hoogsensitiviteit is iemand zich bewust van wat er gebeurt in zichzelf aan zintuigelijke waarnemingen, gedachten, emoties en lichaamssensaties waardoor er geen last ervaren hoeft te worden, maar bewust gehandeld kan worden vanuit wie je oorspronkelijk bent. Iemand is bewust aanwezig in zijn eigen binnenwereld en handelt hiernaar. Bij hoogsentimentaliteit is er nog niet voldoende sprake van bewust aanwezig zijn bij jezelf, maar ligt de aandacht vooral in de buitenwereld, waardoor er eerder lasten ervaren zullen worden naar aanleiding van ervaringen in deze buitenwereld. Deze lasten variëren van overprikkeling en vermoeidheid door allerlei dingen die je ziet, ruikt, proeft, voelt en hoort tot de hiermee samenhangende gedachtes over toekomst, verleden of anderen mensen en (het vechten tegen )heftige emoties en alle hieruit voortkomende belemmeringen zoals bijvoorbeeld angsten, overmatige controlebehoefte of moeite met planning.
HSP en HSS
Er is onderscheid te maken tussen introverte en extraverte HSP’ers evenals HSP’ers die meer of minder High Sensation Seekers (HSS) zijn. Ongeveer 30% van de hoogsensitieven is HSS. Het sensatiezoekerssysteem in de hersenen is bij hun actiever dan het ‘pause-to-check systeem’. Het eerste systeem breekt de hormonen dopamine en serotonine af, wat waarschijnlijk de verklaring is voor weer iets nieuws willen doen of sneller risico’s nemen (Klaaysen, 2019).
Doordat er echter vanuit de hoogsensitiviteit ook meer tijd nodig is om alle binnengekomen informatie te verwerken en uit te rusten, kan dit voor innerlijke conflicten zorgen. Het gevoel met één voet op het gaspedaal en met de andere op de rem te leven.
Extra ontwikkelingspotentieel
Els Umans (2019), psycholoog, deed onderzoek aan de Radboud Universiteit Nijmegen naar de relatie tussen hoogsensitviteit en extra ontwikkelingspotentieel. Zij stelde vast dat veel HSP’ers over extra ontwikkelingspotentieel beschikken. De term extra ontwikkelingspotentieel is bedacht door psycholoog K. Dabrowski. Het gaat over de ontwikkeling van je persoonlijkheid, niet over cognitieve prestaties. Volgens zijn theorie zijn emoties de drijfveer voor onze ontwikkeling. Deze drijven de intrinsieke motivatie, de wil om iets te leren. Vindt er geen emotionele prikkeling plaats dan ontbreekt de motivatie.
Bij extra ontwikkelingspotentieel gaat het om een hoog energieniveau wat zichtbaar is in hoge pieken en diepe dalen, extreem enthousiasme, uitbundigheid, dansen/zingen/kunst, fantasie/gekkigheid/gek doen en alles tegelijk willen doen. Daarnaast gaat het over een hoge mate van intensiteit en grotere gevoeligheid voor externe prikkels, intellectueel vermogen, creatief denkvermogen en artisticiteit, sterk empathisch vermogen en intuïtie, en de behoefte om filosofisch of spiritueel bezig te zijn. Samengevat betreft het dus intens waarnemen, intens nadenken, intens voelen en intens uiten.
Hoogsensitiviteit en extra ontwikkelingspotentieel gaat over een manier van leren en de wereld waarnemen, intensiteit en het leveren van hoge prestaties op het moment dat het je zint en aansluit bij je interesse. Vaak is er sprake van extra talenten, zoals een grotere intuïtie of meer verbeeldingskracht en de neiging om dieper door te denken en meer te willen weten dan gemiddeld. HSP gaat niet altijd samen met een hoog ontwikkelingspotentieel, maar er zijn wel overlappingen.
Kenmerken van hooggevoeligheid bij kinderen
Hier volgt een lijst met kenmerken. Het is een combinatie van de vragenlijst voor kinderen opgesteld door psycholoog Elaine Aaron (eerste psycholoog die onderzoek deed naar HSP), aangepast door het LiHSK (Landelijk informatiepunt Hoogsensitieve Kinderen). De kenmerken staan in relatie tot elkaar en hebben vooral betekenis in hun onderlinge samenhang.
Lichamelijk
· veel zien, kleine veranderingen waarnemen
· graag ‘langs de kant’ staan om te observeren
· scherp horen, bijvoorbeeld geluiden snel ‘hard’ noemen
· geïrriteerd zijn door kleine ongemakken, zoals een natte mouw of labeltjes in kleding
· intens reageren op lichamelijke pijn
· subtiele geur- en smaakverschillen onderscheiden
· gevoelige ogen, bijvoorbeeld licht snel ‘fel’ noemen
Emotioneel
· aanvoelen van stemmingen en emoties
· zich snel zorgen maken
· toetrekken naar kinderen die enigszins buiten ‘de groep’ vallen
· behoefte hebben aan een rustige omgeving met niet te veel mensen
· moeite hebben met veranderende omstandigheden
· de kwetsbaarheid van anderen zien en begrijpen
· tijd nodig hebben om aan een nieuwe situatie of omgeving te wennen
· inlevingsvermogen, zich goed kunnen verplaatsen in de gevoelens van anderen
· niet van verrassingen houden
· op jonge leeftijd al in staat zijn tot zelfreflectie
· niet in het middelpunt van de belangstelling willen staan
Mentaal
· een goed geheugen hebben
· voor de leeftijd over een grote woordenschat beschikken
· snel van de ene gedachte naar de andere associëren
· diepzinnige vragen stellen
· eindeloos willen weten ‘waarom’
· beter zijn in taal dan in rekenen
· een goed gevoel voor vreemde talen hebben
· kennis op school niet letterlijk willen/kunnen reproduceren, maar liever creatief toepassen
· moeite hebben met structureren en organiseren
· een hekel hebben aan oefenen en herhalen
Spiritueel
· eigen wijsheid, heel gericht de eigen weg volgen
· vol levenslust, heel blij en enthousiast kunnen zijn
· zeer hechten aan de waarheid
· gericht zijn op liefde, harmonie en vrede
· diep nadenken over levensvragen
· sterke binding hebben met de natuur (planten, dieren)
· blijk geven van respect voor het leven en voor andere mensen
· wat tegenover elkaar staat tot harmonie (willen) brengen
HSP 3-in-1 Test
Referenties
Wat cliënten zeggen
