HSP en trauma
Diepgaande verwerking is waarschijnlijk de reden dat gevoelige personen vaker dan anderen worden ontregeld door vergelijkbare gebeurtenissen tijdens hun jeugd.
Hooggevoeligheid en trauma
De invloed van de omgeving is groter op een hooggevoelig persoon, zowel negatief als positief. In een omgeving die past bij en ondersteunend is aan een hooggevoelig persoon zal hij meer dan gemiddeld floreren. In een omgeving die onvoldoende aansluit bij zijn behoeften zal hij meer dan gemiddeld hiervan lasten ervaren.
Levensgebeurtenissen klein of groot maken komen daarom bij een hooggevoelig persoon intenser binnen dan bij anderen en kunnen eerder leiden tot negatieve emoties. Hooggevoelige kinderen lijken sterker te worden beïnvloed dan andere mensen door de aan- of afwezigheid van veilige hechting en voldoende steun van andere verzorgers. Diepgaande verwerking is waarschijnlijk de reden dat gevoelige personen vaker dan anderen worden ontregeld door vergelijkbare gebeurtenissen tijdens hun jeugd. Dit kan zich uiten in een ongebruikelijk laag gevoel van eigenwaarde, extreme verlegenheid of angst voor sociale oordelen, een onveilige hechting in de volwassenheid en het leven als zinloos ervaren. Op zulke gevoelens is vaak lastiger ‘de vinger te leggen’ terwijl de oorsprong uiteindelijk vaak wel te achterhalen is. Vaak is het gerelateerd aan het zich onvoldoende gezien of gehoord voelen door één of beide ouders. Dit patroon is meestal van generatie op generatie doorgegeven.
Holistische benadering van trauma
Trauma’s maken deel uit van ons dagelijks leven. De meeste mensen hebben iets van trauma bij zich, welke zeer diverse oorsprong kan hebben. Vaak zijn we ons er niet eens van bewust.
Oorzaken van trauma’s zijn heel breed zoals geweld, ziekte, onverwerkt verlies, pesten, stress voor de foetus tijdens de zwangerschap, maar ook meer onzichtbare ervaringen, zoals armoede, prestatiedruk, parentificatie (de ouderrol overnemen), chronisch emotionele verwaarlozing of een niet passende therapie/behandeling of/en in een onveilige setting. Dit laatste kan een al bestaand trauma nog eens versterken.
Trauma’s gaan niet alleen over iets dat je is overkomen, maar kunnen ook gaan over dat wat je gemist hebt. Denk bijvoorbeeld aan steun, bevestiging, gelijkwaardigheid, emotionele begeleiding, uitdaging en ontwikkelingsmogelijkheden, veiligheid. Tot slot kunnen we ook trauma met ons meedragen van de generaties voor ons, het is bij de geboorte letterlijk meegegeven in onze cellen en vaak in de opvoeding versterkt.
Een belangrijk kenmerk van trauma is het ontbreken van een gevoel van veiligheid. Er was om wat voor reden dan ook niet de mogelijkheid om te krijgen wat je nodig had en daar had je de controle niet over. Dat geeft een zeer onveilig gevoel wat de grondvesten van je bestaan doet wankelen. Dat ervaringen zo diep gaan weten we vaak niet (meer), juist omdat we om deze ervaring emotioneel te overleven ons gevoel hebben moeten wegdrukken.
Ik herken mij onder andere in de ervaringen en visie van Peter A. Levine (2007). Hij is expert op het gebied van traumabehandeling en is de grondlegger van Somatic Experiencing. Hierbij wordt trauma in de eerste plaats op een biologische manier verklaard. In een bedreigende situatie kiezen we in één seconde net als dieren voor vechten, vluchten, bevriezen of fawning (pleasen van de ander). Dieren ontladen achteraf, als ze het overleefd hebben, hun spanning door te gaan trillen. Als mensen de mogelijkheid niet krijgen deze energie te ontladen op een soortgelijke natuurlijke manier, als ze hun natuurlijke biologische instinct niet kunnen volgen, blijft deze op lichamelijk niveau achter in het zenuwstelsel en uit zich in een verhoogde staat van alertheid en onrust. Op emotioneel en rationeel niveau doet het systeem er alles aan om deze opgeslagen spanning veilig opgeborgen te laten door mechanismen te ontwikkelen die de aandacht hiervan afleiden. Je hoeft dat enorme beangstigende gevoel van onveiligheid dan niet te voelen en ontwikkelt overlevingsmechanismen zoals veel denken, bepaalde overtuigingen, verslavingen, focus op andere emoties dan de oorspronkelijke emotie etc. zodat je systeem dit op deze manier kan blijven doen. Uiteindelijk is dit zo uitputtend en beschadigend voor je systeem dat er vaak een moment komt waarop de overlevingsmechanismen niet meer vol te houden zijn en het lichaam eraan toe lijkt om de opgeslagen spanning los te laten.
Omgaan met trauma-energie
Het is per persoon zeer afhankelijk wat helpt om je alsnog te bevrijden van deze opgeslagen spanning in je lijf. Samen komen we erachter wat voor jou passend is en goed voelt. Wat we ook doen, de belangrijkste voorwaarden bij het omgaan met trauma zijn voor mij veiligheid en respect. Het ontbreken van veiligheid is immers het grote kenmerk van trauma. Hoe kun je binnen een veilige setting met respect gaan kijken naar jezelf? Het is een vraag die ik vaak terug laat komen in mijn begeleiding. Het ondersteunt je in het opbouwen van een gevoel van veiligheid binnenin jezelf.
Wat jou verder een gevoel van van veiligheid en regie geeft is heel persoonlijk. Samen komen we daarachter een eigenlijk altijd zijn het dingen waar je zelf toegang tot hebt. Het opbouwen van dat veilige gevoel maakt dat je je veerkrachtiger gaat voelen. Voor sommigen is dat al genoeg om weer verder te kunnen. Voor anderen is het helpend om de opgeslagen spanningsenergie trachten te ontladen. Ook dat kan op verschillende manieren.
Voor de één is voor het eerst in je leven erover praten voor dit moment genoeg, voor de ander het uiten van emoties tijdens het praten. Voor weer een ander is het rechtstreeks contact maken met de trauma-energie in het lichaam heel helpend.
Met terugwerkende kracht geef je jouw systeem op deze manier alsnog de aandacht die het ooit gemist heeft. Het klinkt gek of spannend, maar blijkt onder veilige en respectvolle omstandigheden vaak fijner dan gedacht. Je bent niet alleen bezig met het opbouwen van veerkracht en ontladen van spanning, maar vooral ook met het respectvol en vriendelijk leren omgaan met jezelf. Dat reikt nog veel verder dan trauma.
Mijn eigen trauma-ervaringen opgeschreven in een herkenbaar verhaal voor hsp’ers: Boek ‘Hart op weg’
“De enorme veerkracht die ze ons en alle anderen in haar directe omgeving heeft laten zien is bewonderenswaardig. Dit boek neemt je mee in dit leerproces en kan een hulp zijn voor iedereen die met tegenslagen te maken krijgt.” (Annemarie Uijen en Tim olde Hartman, huisartsen in Nijmegen-Noord)
“Zo mooi je boek… alleen het nawoord nog en dan heb ik m uit. M’n hart voelt zo open nu.”
“Wow , wat mooi en waardevol hoe jij dit allemaal hebt kunnen verwoorden . Heel verhelderend was dat voor mij. Ik herkende veel en was verrast omdat ikzelf veel verbindingen niet zo heb kunnen leggen.
Herkenbaar als de buitenwereld zo anders in het leven staat en reageert dan jijzelf.
Door jouw boek ontdekte ik ook hoe snel ik dingen doe of laat om maar niet de ander te kwetsen. Het is blijkbaar een tweede natuur geworden. Het was fijn , verwarmend en verhelderend om jouw boek te mogen lezen. Dank je wel. “